تبلیغات
مسجد جامع یزد - مطالب تیر 1389

امروز:

مقایسه – گنبد

» نوع مطلب : شناخت تصویری مسجد ،

در مقایسه قبلی عکسی را که رابرت بایرون 80 سال پیش از جلوی ایوان گرفته بود را با عکسی که یکسال پیش از همان مکان گرفته شده بود مقایسه کردیم .

در این مبحث در میان عکسهای رابرت بایرون ، یک عکس از گنبد انتخاب شده که با عکس کنونی گنبد مسجد جامع یزد مقایسه میکنیم .

همانطور که قبلا گفته شد ، عکس زیر توسط رابرت بایرون در سال 1933 میلادی/1311 شمسی گرفته شده است :

گنبد مسجد جامع یزد

 

این عکس به خوبی وضعیت گذشته گنبد و مکانی که اکنون کتابخانه وزیری قرار دارد را نشان میدهد ، اگر به میانه پشت بندهای شبستان (طنبی – تنبی )  مسجد جامع توجه کنید ، متوجه میشوید که قبلا ساختمانی در مجاورت مسجد قرار داشته که ویران شده و برای جلوگیری از رانش دیوار شبستان مسجد ، پشت بندها به آن اضافه شده اند.

حال به بحث اصلی که مقایسه گنبد است میپردازیم :

عکس زیر در سال 2010 میلادی / 1389 شمسی از گنبد گرفته شده است.

در عکس رابرت بایرون سه نکته قابل مقایسه با عکس کنونی گنبد دیده میشود :

1-     در قسمت لایه رویی گنبد بعضی از کاشیها نیاز به مرمت داشته که به سبک قدیم مرمت شده اند .

2-     در قسمت ساق گنبد کاشیکاری موجود نیست که بعدا در مرمت کتیبه ای با عبارتهای الملک الله و الله اکبر اضافه شده است . البته نمیتوان گفت قبلا کاشیکاری وجود داشته یا نه و باید به اسناد تاریخی مراجعه شود .

3-     ارتفاع پنجره ها در عکس قدیمی زیاد است که در مرمتهای بعدی ، ارتفاع پنجره ها کاهش یافته است .

نکته جالبی که در ساق گنبد میتوان دید ، وجود حفره هایی است که قبلا برای بستن داربست استفاده میشده است.

در دو عکس زیر مکان سه مقایسه انجام شده در مطلب فوق مشخص شده است.

 

عکس سال 1311 شمسی

 

عکس سال 1389 شمسی

 

----------------------------------------------------------

اصطلاحات :

طنبی یا تنبی : این کلمه از نظر صحت املایی به هر دو صورت در کتابها ذکر شده است . برای مثال مراجعه کنید به پاورقی صفحه 234 در کتاب سبک شناسی معماری ایرانی دکتر محمد کریم پیرنیا  و یا مراجعه شود به قسمت مسجد جامع یزد (صفحه 109) کتاب یادگارهای یزد (جلد دوم) تألیف ایرج افشار .

جهت بررسی کلمه از نظر معنایی مراجعه شود به کتاب سبک شناسی معماری ایرانی دکتر محمد کریم پیرنیا پاورقی صفحه 234 – همچنین در همان منبع مراجعه شود به صفحه 352 ، معنی کلمه تنابه و صفحه 355 ، معنی کلمه طنبی.

 


نوشته شده در : پنجشنبه 3 تیر 1389  توسط : مجتبی .    نظرات() .

برچسب ها: عکس مسجد ، عکس قدیمی ، گنبد ، کتابخانه وزیری ، گنبدخانه ، طنبی ،

مقدمه ای بر تحلیل تاریخی،اجتماعی مسجد جامع یزد بر اساس اسناد تصویری - گام اول و دوم

» نوع مطلب : اطلاعات عمومی مسجد جامع ،

تحلیل تاریخی اجتماعی مکانها و بناهای تاریخی با استفاده از اسناد تصویری بسیار آسانتر از دیگر تحلیلها به نتیجه میرسد زیرا اسناد تصویری قابل اعتمادترین اسناد در دسترس هستند و بدون آنکه نیاز به اثبات درستی و صحت آنها باشد ،میتوان با تکیه بر آنها به تحلیل وضعیت تاریخی اجتماعی موضوع پرداخت.

در ابتدا به سوالی میپردازیم که باعث بوجود آمدن این مبحث شده است :

اسناد تصویری موجود مسجد جامع یزد این واقعیت را نشان میدهند که این مسجد در سالهای 1300 روبه ویرانی نهاده و مورد بی توجهی هم از طرف مردم و هم از طرف حاکمان قرار گرفته است.

حال سوالی که پیش می آید این است که چرا بنای مهمی مانند مسجد جامع که در زمانهای مختلف مورد توجه مردم و حاکمان وقت قرار گرفته اینگونه رو به ویرانی نهاده و تا جایی پیش میرود که مرحوم وزیری را نجات دهنده مسجد میدانند و گویند اگر وی به وضعیت مسجد رسیدگی نمیکرد ، اکنون باید بنایی متفاوت از آنچه که به عنوان مسجد جامع کبیر یزد میشناسیم ، ببینیم ؟

برای گام اول پاسخ به این پرسش نیاز به مشخص شدن اهمیت مسجد جامع و نقش مساجد جامع ، نه تنها در یزد بلکه دیگر شهرها داریم.

در بیشتر مراجعات به منابع مختلف ، هیچ منبعی را کاملتر از کتاب از شار تا شهر نوشته دکتر سید محسن حبیبی ندیده ام . در این کتاب بصورت ماهرانه ای به چگونگی شکل گیری ، تحلیل و مفهوم شهر و عناصر شاخص آن پرداخته و هیچگونه موضوعی را در این رابطه از قلم نیانداخته است .

در این کتاب اهمیت مسجد جامع و رابطه آن با شهر دوره اسلامی ، در چهار دوره مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.

در قسمت عوامل مشخصه شهر دوره اسلامی از مسجد جامع چنین یاد میشود :

" با توجه به اینکه دولت اسلامی در شهر تولد می یابد و با توجه به اینکه تشکیل این دولت برای اولین بار در مسجد صورت می گیرد ، بنابراین وجود مسجد جامع یا مکانی که در آن نماز جماعت و نماز جمعه به عنوان بیان کننده وظایف و آرمانهای دولت اسلامی به انجام میرسد به یکی از مشخصات اصلی شهر دوره اسلامی تبدیل میگردد . این امر تا آن حد اهمیت دارد که در دوران اولیه دولت اسلامی و قبل از تشکیل حکومتهای محلی ، سکونتگاهی به مقام شهر میرسد که صاحب (مسجد)جامع باشد ...  و با برپا شدن مسجد جامع،کانون زیستی پیرامون آن،شهر تلقی میگردد..."

با توجه به مطلب فوق میتوان به اهمیت مسجد جامع در شهر پی برد ، البته این کتاب در ادامه مطالب خود چگونگی عوض شدن مفهوم شهر و تغییر شاخص مسجد جامع به دیگر عناصر برای هویت دادن به شهر در گذر زمان را بخوبی توضیح میدهد . اما آنچه مسلم است مسجد جامع نقش مهمی از لحاظ کارکرد مذهبی ،سیاسی و اجتماعی ایفا میکرده تا آن حد که شهر،بدون مسجد جامع ، شهر محسوب نمیشده است .

 

در گام دوم پاسخ به سوال به توضیح اسناد تصویری میپردازیم :

تصاویر قدیم مسجد جامع یزد ، مخصوصا تصاویری که رابرت بایرون در حدود سالهای 1933 میلادی یا 1311 شمسی تهیه کرده است ، میتواند گویای بسیاری از مسائلی باشد که فقط با ما 80 سال فاصله دارند.

مسائلی از قبیل وضعیت اجتماعی و زندگی مردم ، وضعیت بناها ،نوع حکومت و حتی میتوان به نوع تفکر و دیدگاه مردم و علما تا حدودی پی برد .

البته باید توجه داشت که رابرت بایرون یک عکاس اجتماعی نیست زیرا در عکسهای وی که در دسترس است ، نشان میدهد که علاقه اش به عکاسی از بناهای تاریخی بیشتر از عکاسی از اوضاع زندگی و  روزمره مردم بوده ، بطوریکه تقریبا میتوان گفت از مجموعه 300 عکسی که از ایران گرفته ، تعداد اندکی اوضاع اجتماعی آن زمان را بطور مستقیم روایت میکند.

اما از بررسی همین عکسهای رابرت بایرون میتوان بطور تقریبی نتیجه گرفت که در حدود سالهای 1300 موج خرابیهای گسترده ای بناهای تاریخی را در سراسر ایران فرا گرفته است .

برای مثال به عکسهای زیر که تقریبا در زمانهای نزدیک به هم گرفته شده توجه نمایید :

 

سردر مسجد جامع یزد

 

بقعه سید رکن الدین یزد

 

مسجد جامع ورامین

 

گنبد سلطانیه زنجان

 

مسجد جامع شیراز

 

مسجد جامع قزوین

مسجد جامع اصفهان

 

 

عکسهای فوق نشان میدهد نه تنها مسجد جامع یزد ، بلکه بناهای تاریخی در دیگر شهرها نیز با بی توجهی رو به ویرانی بوده اند.

در قسمت بعدی گام سوم را برای رسیدن به جواب بررسی مینماییم .

 


نوشته شده در : پنجشنبه 3 تیر 1389  توسط : مجتبی .    نظرات() .