تبلیغات
مسجد جامع یزد - مطالب ابر عکس مسجد

امروز:

شناخت تصویری مسجد جامع یزد - کریاس (قسمت اول)

» نوع مطلب : شناخت تصویری مسجد ،سازه و معماری مسجد ،

 

 

کریاس طبق یکی از لوحهای سنگی موجود بر دیوارهایش ، قبلا دهلیز نامیده میشده است .

در کتابهای تاریخ جدید یزد و جامع مفیدی ، دهلیز را به اشتباه به ، امیر شمس الدین محمد ( پسر سید رکن الدین ) نسبت میدهند که درسال 777 هـ .ق با استفاده از موقوفات مسجد، آن را بنا کرده است .اما این تاریخ که در این کتابها (تاریخ جدید یزد و جامع مفیدی) ذکر شده است ،اشتباه است ، زیرا امیر شمس الدین محمد (پسر سید رکن الدین ) در سال 733 وفات یافته است .

تاریخ صحیح را جعفری در کتاب تاریخ یزد آورده است ، بطوریکه نوشته است : در سال سبع و سبعین و سبعمائه شاه یحیی مظفر بفرمود که از موقوفات مسجد  (که قسمتی هم از موقوفات سید رکن الدین بوده است) و از اموال خاصه خود درگاهی و جماعتخانه ای برابر مسجد عالی بساختند و درگاه تمام از خشت پخته کرد ... و مولانا ضیاء الدین محمد معمار آن بوده است .

با ورود به مسجد و گذشتن از پیشخوان و سردر ، وارد فضای کریاس میشوید و اولین موضوعی که باعث جلب توجه شما میشود ، لوحهای سنگی نصب شده بر دیوار آن است . لوحهای سنگی، اوامر حاکمان زمانهای مختلف است که هریک نسبت به این که در چه زمانی صادر و نصب شده اند ، موضوع متفاوتی دارند . خوشبختانه متن این لوحها به همت نویسنده کتاب یادگارهای یزد (ایرج افشار) قرائت شده و همگی در کتاب مذکور چاپ شده است .

 

کریاس که در فرهنگ لغت عمید از آن به کلیاس هم یاد شده ، بمعنای جلوخانه و درگاه است . این کلمه را در فرهنگ واژه های معماری به هشتی نیز معنی کرده اند . اما شاید سوال پیش بیاید که چرا در قدیم از همان واژه هشتی برای این مکان استفاده نمیکردند ؟ باید در پاسخ این سوال گفت که معمولا، کلمه هشتی را برای درگاهها و جلوخانه های کوچک و شخصی به کار میبرده اند و بالطبع از کلمه کریاس برای ورودی مکانهای عمومی و بزرگتر مانند مساجد استفاده میکردند .

از مشخصات ویژه و ظاهری کریاس میتوان به اشکال هندسی رسم شده بر سقف آن اشاره کرد که نمای آجرکاری به آن داده است .

 

در تصویر زیر سقف کریاس را مشاهده مینمایید :

سقف کریاس مسجد جامع یزد

 

سقف کریاس از نوع سقف کاربندی است که بجز زیبایی بخشیدن به سقف ، نقش سازه ای نیز دارد .

در تصویر زیر میتوانید پلان کریاس و پلان معکوس سقف آن را مشاهده نمایید :

 

پلان کریاس مسجد جامع یزد

 

پیرامون سقف کریاس کتیبه آبی خوشرنگی قرار دارد که با خط نسخ بر گچ نوشته شده و مورخ سال 777 است .

متن کتیبه قصیده ای است از سید حسن متکلم نیشابوری که مصراع اول آن این است :

( سلام کالطاف آله الممجد )

تاریخ تحریر این کتیبه ، همانطور که قبلا نیز گفته شد در سال 777 است و عبارت عربی زیر در کتیبه به چشم میخورد :

( تحریرا فی . . . سنه سبع و سبعین . سبعمائه هجریه النبویه )

در تصویر زیر میتوانید قسمت کوچکی از کتیبه را مشاهده نمایید :

کتیبه کریاس مسجد جامع یزد

 

قسمت زیادی از کتیبه فوق ازبین رفته است ، اما باقیمانده آن توسط کارشناسان میراث فرهنگی با تزریق مواد شیمیایی ، تثبیت شده و روند تخریبی آن تقریبا متوقف شده است .

اگر به زیر مقرنس سمت راست کریاس دقت نمایید ، چهارگوش گچی کوچکی را مشاهده مینمایید که برروی آن اسم شخصی نوشته شده است :

دیوار کریاس مسجد جامع یزد

 

عبارت نوشته شده در آن این است : ( عمل صنع الله ، معمار یزدی 947 )

دیواره های این فضا قبل از پوشیده شدن با گچ ، پوشیده از دستنوشته ها و یادگاریهای سیاحانی بود که در طی مدت زمان طولانی از این مکان بازدید کرده اند ، قدمت برخی از این دستنوشته ها به چند صد سال میرسد . در هنگام مرمت کریاس،قسمت با ارزشی از آن را انتخاب و دریک قاب چوبی جای داده اند.

در تصویر زیر ، کریاس را بادید 180 درجه ای مشاهده میکنید :

عکس زاویه باز از کریاس مسجد جامع یزد

 

و در آخر عکس قدیمی سقف کریاس مسجد جامع که در حدود 80 سال پیش توسط رابرت بایرون گرفته شده است :

 

عکس قدیمی کریاس مسجد جامع یزد

 

---------------------

توضیحات :

سید رکن الدین محمد ، بانی اصلی مسجد جامع نو (مسجد فعلی) است . نام کامل وی عبارت است از ( سید رکن الدین محمد بن قوام الدین محمد بن نظام حسینی یزدی قاضی) که در سال 732 هـ.ق وفات یافته است . وی موقوفات زیاد در حوزه یزد و شهرهای دیگر از خود بجای گذاشته است .

 

---------------------

اصطلاحات :

درمورد واژه کریاس در فرهنگ عمید ، چنین آمده است :

کریاس ((اسم)) (بکسر کاف) : دربار،جلو خانه، درگاه ، صحن دالان ، کلیاس هم گفته شده ،بعربی نیز کریاس میگویند بمعنی بالاخانه و راهرو بالای خانه ، و جمع آن کراییس است .

در مورد واژه فوق در کتاب فرهنگ واژه های معماری سنتی ایران ، چنین آمده است :

بیرون هشتی خانه ، هشتی ، آستانه خانه ، دربار پادشاهان و اعیان ، خلوت خانه سلاطین ، بالاخانه و...

---------------------

منابع :

1-     کتاب یادگارهای یزد – ایرج افشار .

2-     نقشه های مسجد جامع یزد – اداره میراث فرهنگی یزد – مرکز اسناد .

3-     فرهنگ واژه های معماری سنتی ایران – سعید فلاح فر .

4-     جزوه مرمت کتیبه کریاس مسجد جامع یزد – کارشناسان میراث فرهنگی یزد .

5-     عکسها از وبلاگ مسجد جامع یزد .

---------------------

تشکر :

دوست گرامی آقای حمیدرضا امیری در قسمت نظرات ،در رابطه با تاریخ کریاس و رابطه آن با شمس الدین محمد ، تذکری دادند که به واسطه آن ، متن فوق تصحیح شد .

 

 


نوشته شده در : جمعه 7 آبان 1389  توسط : مجتبی .    نظرات() .

برچسب ها: کتیبه ، کریاس ، نقشه ، نقشه مسجد جامع یزد ، عکس مسجد ، عکس قدیمی ، تاریخچه مسجد جامع یزد ،

مقایسه – گنبد

» نوع مطلب : شناخت تصویری مسجد ،

در مقایسه قبلی عکسی را که رابرت بایرون 80 سال پیش از جلوی ایوان گرفته بود را با عکسی که یکسال پیش از همان مکان گرفته شده بود مقایسه کردیم .

در این مبحث در میان عکسهای رابرت بایرون ، یک عکس از گنبد انتخاب شده که با عکس کنونی گنبد مسجد جامع یزد مقایسه میکنیم .

همانطور که قبلا گفته شد ، عکس زیر توسط رابرت بایرون در سال 1933 میلادی/1311 شمسی گرفته شده است :

گنبد مسجد جامع یزد

 

این عکس به خوبی وضعیت گذشته گنبد و مکانی که اکنون کتابخانه وزیری قرار دارد را نشان میدهد ، اگر به میانه پشت بندهای شبستان (طنبی – تنبی )  مسجد جامع توجه کنید ، متوجه میشوید که قبلا ساختمانی در مجاورت مسجد قرار داشته که ویران شده و برای جلوگیری از رانش دیوار شبستان مسجد ، پشت بندها به آن اضافه شده اند.

حال به بحث اصلی که مقایسه گنبد است میپردازیم :

عکس زیر در سال 2010 میلادی / 1389 شمسی از گنبد گرفته شده است.

در عکس رابرت بایرون سه نکته قابل مقایسه با عکس کنونی گنبد دیده میشود :

1-     در قسمت لایه رویی گنبد بعضی از کاشیها نیاز به مرمت داشته که به سبک قدیم مرمت شده اند .

2-     در قسمت ساق گنبد کاشیکاری موجود نیست که بعدا در مرمت کتیبه ای با عبارتهای الملک الله و الله اکبر اضافه شده است . البته نمیتوان گفت قبلا کاشیکاری وجود داشته یا نه و باید به اسناد تاریخی مراجعه شود .

3-     ارتفاع پنجره ها در عکس قدیمی زیاد است که در مرمتهای بعدی ، ارتفاع پنجره ها کاهش یافته است .

نکته جالبی که در ساق گنبد میتوان دید ، وجود حفره هایی است که قبلا برای بستن داربست استفاده میشده است.

در دو عکس زیر مکان سه مقایسه انجام شده در مطلب فوق مشخص شده است.

 

عکس سال 1311 شمسی

 

عکس سال 1389 شمسی

 

----------------------------------------------------------

اصطلاحات :

طنبی یا تنبی : این کلمه از نظر صحت املایی به هر دو صورت در کتابها ذکر شده است . برای مثال مراجعه کنید به پاورقی صفحه 234 در کتاب سبک شناسی معماری ایرانی دکتر محمد کریم پیرنیا  و یا مراجعه شود به قسمت مسجد جامع یزد (صفحه 109) کتاب یادگارهای یزد (جلد دوم) تألیف ایرج افشار .

جهت بررسی کلمه از نظر معنایی مراجعه شود به کتاب سبک شناسی معماری ایرانی دکتر محمد کریم پیرنیا پاورقی صفحه 234 – همچنین در همان منبع مراجعه شود به صفحه 352 ، معنی کلمه تنابه و صفحه 355 ، معنی کلمه طنبی.

 


نوشته شده در : پنجشنبه 3 تیر 1389  توسط : مجتبی .    نظرات() .

برچسب ها: عکس مسجد ، عکس قدیمی ، گنبد ، کتابخانه وزیری ، گنبدخانه ، طنبی ،