تبلیغات
مسجد جامع یزد - مطالب ابر کریاس

امروز:

شناخت تصویری مسجد جامع یزد - کریاس (قسمت اول)

» نوع مطلب : شناخت تصویری مسجد ،سازه و معماری مسجد ،

 

 

کریاس طبق یکی از لوحهای سنگی موجود بر دیوارهایش ، قبلا دهلیز نامیده میشده است .

در کتابهای تاریخ جدید یزد و جامع مفیدی ، دهلیز را به اشتباه به ، امیر شمس الدین محمد ( پسر سید رکن الدین ) نسبت میدهند که درسال 777 هـ .ق با استفاده از موقوفات مسجد، آن را بنا کرده است .اما این تاریخ که در این کتابها (تاریخ جدید یزد و جامع مفیدی) ذکر شده است ،اشتباه است ، زیرا امیر شمس الدین محمد (پسر سید رکن الدین ) در سال 733 وفات یافته است .

تاریخ صحیح را جعفری در کتاب تاریخ یزد آورده است ، بطوریکه نوشته است : در سال سبع و سبعین و سبعمائه شاه یحیی مظفر بفرمود که از موقوفات مسجد  (که قسمتی هم از موقوفات سید رکن الدین بوده است) و از اموال خاصه خود درگاهی و جماعتخانه ای برابر مسجد عالی بساختند و درگاه تمام از خشت پخته کرد ... و مولانا ضیاء الدین محمد معمار آن بوده است .

با ورود به مسجد و گذشتن از پیشخوان و سردر ، وارد فضای کریاس میشوید و اولین موضوعی که باعث جلب توجه شما میشود ، لوحهای سنگی نصب شده بر دیوار آن است . لوحهای سنگی، اوامر حاکمان زمانهای مختلف است که هریک نسبت به این که در چه زمانی صادر و نصب شده اند ، موضوع متفاوتی دارند . خوشبختانه متن این لوحها به همت نویسنده کتاب یادگارهای یزد (ایرج افشار) قرائت شده و همگی در کتاب مذکور چاپ شده است .

 

کریاس که در فرهنگ لغت عمید از آن به کلیاس هم یاد شده ، بمعنای جلوخانه و درگاه است . این کلمه را در فرهنگ واژه های معماری به هشتی نیز معنی کرده اند . اما شاید سوال پیش بیاید که چرا در قدیم از همان واژه هشتی برای این مکان استفاده نمیکردند ؟ باید در پاسخ این سوال گفت که معمولا، کلمه هشتی را برای درگاهها و جلوخانه های کوچک و شخصی به کار میبرده اند و بالطبع از کلمه کریاس برای ورودی مکانهای عمومی و بزرگتر مانند مساجد استفاده میکردند .

از مشخصات ویژه و ظاهری کریاس میتوان به اشکال هندسی رسم شده بر سقف آن اشاره کرد که نمای آجرکاری به آن داده است .

 

در تصویر زیر سقف کریاس را مشاهده مینمایید :

سقف کریاس مسجد جامع یزد

 

سقف کریاس از نوع سقف کاربندی است که بجز زیبایی بخشیدن به سقف ، نقش سازه ای نیز دارد .

در تصویر زیر میتوانید پلان کریاس و پلان معکوس سقف آن را مشاهده نمایید :

 

پلان کریاس مسجد جامع یزد

 

پیرامون سقف کریاس کتیبه آبی خوشرنگی قرار دارد که با خط نسخ بر گچ نوشته شده و مورخ سال 777 است .

متن کتیبه قصیده ای است از سید حسن متکلم نیشابوری که مصراع اول آن این است :

( سلام کالطاف آله الممجد )

تاریخ تحریر این کتیبه ، همانطور که قبلا نیز گفته شد در سال 777 است و عبارت عربی زیر در کتیبه به چشم میخورد :

( تحریرا فی . . . سنه سبع و سبعین . سبعمائه هجریه النبویه )

در تصویر زیر میتوانید قسمت کوچکی از کتیبه را مشاهده نمایید :

کتیبه کریاس مسجد جامع یزد

 

قسمت زیادی از کتیبه فوق ازبین رفته است ، اما باقیمانده آن توسط کارشناسان میراث فرهنگی با تزریق مواد شیمیایی ، تثبیت شده و روند تخریبی آن تقریبا متوقف شده است .

اگر به زیر مقرنس سمت راست کریاس دقت نمایید ، چهارگوش گچی کوچکی را مشاهده مینمایید که برروی آن اسم شخصی نوشته شده است :

دیوار کریاس مسجد جامع یزد

 

عبارت نوشته شده در آن این است : ( عمل صنع الله ، معمار یزدی 947 )

دیواره های این فضا قبل از پوشیده شدن با گچ ، پوشیده از دستنوشته ها و یادگاریهای سیاحانی بود که در طی مدت زمان طولانی از این مکان بازدید کرده اند ، قدمت برخی از این دستنوشته ها به چند صد سال میرسد . در هنگام مرمت کریاس،قسمت با ارزشی از آن را انتخاب و دریک قاب چوبی جای داده اند.

در تصویر زیر ، کریاس را بادید 180 درجه ای مشاهده میکنید :

عکس زاویه باز از کریاس مسجد جامع یزد

 

و در آخر عکس قدیمی سقف کریاس مسجد جامع که در حدود 80 سال پیش توسط رابرت بایرون گرفته شده است :

 

عکس قدیمی کریاس مسجد جامع یزد

 

---------------------

توضیحات :

سید رکن الدین محمد ، بانی اصلی مسجد جامع نو (مسجد فعلی) است . نام کامل وی عبارت است از ( سید رکن الدین محمد بن قوام الدین محمد بن نظام حسینی یزدی قاضی) که در سال 732 هـ.ق وفات یافته است . وی موقوفات زیاد در حوزه یزد و شهرهای دیگر از خود بجای گذاشته است .

 

---------------------

اصطلاحات :

درمورد واژه کریاس در فرهنگ عمید ، چنین آمده است :

کریاس ((اسم)) (بکسر کاف) : دربار،جلو خانه، درگاه ، صحن دالان ، کلیاس هم گفته شده ،بعربی نیز کریاس میگویند بمعنی بالاخانه و راهرو بالای خانه ، و جمع آن کراییس است .

در مورد واژه فوق در کتاب فرهنگ واژه های معماری سنتی ایران ، چنین آمده است :

بیرون هشتی خانه ، هشتی ، آستانه خانه ، دربار پادشاهان و اعیان ، خلوت خانه سلاطین ، بالاخانه و...

---------------------

منابع :

1-     کتاب یادگارهای یزد – ایرج افشار .

2-     نقشه های مسجد جامع یزد – اداره میراث فرهنگی یزد – مرکز اسناد .

3-     فرهنگ واژه های معماری سنتی ایران – سعید فلاح فر .

4-     جزوه مرمت کتیبه کریاس مسجد جامع یزد – کارشناسان میراث فرهنگی یزد .

5-     عکسها از وبلاگ مسجد جامع یزد .

---------------------

تشکر :

دوست گرامی آقای حمیدرضا امیری در قسمت نظرات ،در رابطه با تاریخ کریاس و رابطه آن با شمس الدین محمد ، تذکری دادند که به واسطه آن ، متن فوق تصحیح شد .

 

 


نوشته شده در : جمعه 7 آبان 1389  توسط : مجتبی .    نظرات() .

برچسب ها: کتیبه ، کریاس ، نقشه ، نقشه مسجد جامع یزد ، عکس مسجد ، عکس قدیمی ، تاریخچه مسجد جامع یزد ،

کتیبه چهارده معصوم مسجد جامع یزد

» نوع مطلب : اطلاعات عمومی مسجد جامع ،

دوستداران تاریخ و فرهنگ این سرزمین همچنان منتظر بازگشت کتیبه 700 ساله به مسجد جامع یزد هستند.

مدتی است که از سرقت کتیبه 700 ساله مسجد جامع یزد میگذرد و هنوز خبر خوشی در رابطه با پیدا شدن آن نرسیده است. نکته جالب این است که سرقت زمانی صورت گرفته که فقط چند ماه از نصب دوربینهای امنیتی در مسجد میگذشته است.

دوربین

سایتهای خبری زیادی را دیده ام که خبر به سرقت رفتن این کتیبه را منعکس کرده اند ،اما هیچکدام حتی یک عکس هم از کتیبه منتشر نکردند تا خواننده حداقل شکل و ظاهر کتیبه را ببیند.

 

کتیبه 700 ساله

تصویر بزرگتر (700 کیلویایت)

 

همانطور که در عکس مشاهده میکنید ، در متن کتیبه تاریخ 777 هجری قمری ذکر شده است. همچنین در این کتیبه به طرز زیبایی اسم چهارده معصوم نقش بسته است. حاشیه کتیبه از کاشی معرق و نقش آن با حاشیه کتیبه سوره فتح در ایوان مسجد مطابقت دارد.

ولی اکنون ...

اکنون جایگاه این کتیبه را تخته چوبی ،فراگرفته است ، مثل این که یادش رفته تکیه بر جایگاه بزرگان نتوان زد.

اگر هدف سارقان این بوده که کتیبه را از جلوی چشم بینندگان دور کنند ، مسئولین نیز آنها را در این امر یاری کرده اند ، زیرا میتوانستند حداقل بجای نصب یک تخته سه لایه ،یک بنر حاوی عکس کتیبه را بجای آن نصب کنند ، تا به مردم یادآوری کنند که تاریخ و فرهنگ این سرزمین همچنان در خطر است ،درصورتیکه از همان اوایل شروع نوروز ،سعی در پوشاندن جایگاه کتیبه داشتند تا خود را از جواب دادن به سوالات متعدد میهمانان نوروزی در رابطه با کتیبه برهانند.

کتیبه 700 ساله

بهر حال اتفاقیست که مسئولین را در امر حفاظت یکی از شاهکارهای معماری ایران بیدار کرد و امیدواریم دیگر شاهد چنین اتفاقاتی نباشیم.

--برای اطلاعات بیشتر به این سایت مراجعه نمایید--




نوشته شده در : جمعه 14 خرداد 1389  توسط : مجتبی .    نظرات() .

برچسب ها: کتیبه ، کریاس ، کاشی معرق ، کتیبه چهارده معصوم ،